Operatie Market Garden: muurschildering op de Lindenberg in Nijmegen
Studio Hartebeest werd gevraagd door Waalpaintings om een muurschildering te ontwerpen en uit te voeren over Operatie Market Garden op de gevel van Lindenberg Cultuurhuis in het centrum van Nijmegen. Op de muur zijn een groot aantal scènes te zien die zijn gebaseerd op dagboekfragmenten van Nijmegenaren, ingebed in een vlammenpatroon. De muurschildering werd in een periode van zes weken gerealiseerd, met de nodige hulp van vrijwilligers.
Achtergrond
In september 1944 vond Operatie Market Garden plaats: een poging van de geallieeerden om nazi-Duitsland terug te dringen. De operatie werd gekenmerkt door een ruime inzet van luchtlandingstroepen om strategische bruggen op Nederlands grondgebied te veroveren. Tussen 17 en 21 september werd er heel hard gevochten in het centrum van Nijmegen. De geallieerden probeerden de Nijmeegse Waalbrug en spoorbrug veroveren om door te kunnen stoten naar Arnhem, de Duitsers probeerden dit uit alle macht te voorkomen.
In een poging om de geallieerde opmars te vertragen werden alle gebouwen in een ring om de Waalbrug in brand gestoken. De dagenlange vuurzee en wederzijdse beschietingen zorgden voor enorme verwoestingen in de stad, die al zwaar getroffen was door het bombardement in februari datzelfde jaar. Op 20 september werd de Waal overgestoken door de geallieerden in kleine bootjes en werden de bruggen veroverd. De vertraging die de opmars had opgelopen zorgde er echter voor dat Arnhem niet kon worden bereikt en de operatie mislukte. Nijmegen was wel bevrijd maar lag vervolgens maanden in de frontlinie, met nog meer verwoestingen tot gevolg.
Veel Nijmegenaren hielden dagboeken bij tijdens deze dagen, die bewaard zijn gebleven. De muurschildering laat scènes zien die zijn gebaseerd op deze dagboekfragmenten. Het beeld dat uit de dagboeken oprijst is dat van een apocalyptische wereld: terwijl boven de grond geallieerden en nazi’s in een verbitterde strijd verwikkeld waren te midden van een enorme vuurzee, zaten de meeste Nijmegenaren onder de grond in schuilkelders in angstige afwachting van de uitkomst van de strijd. Tijdens deze verschrikkelijke dagen kwam het mooiste en het akeligste in de mensen naar boven, zowel bij de soldaten aan beide zijden als bij de Nijmegenaren zelf. De muurschildering is een verbeelding van deze complexiteit en is aangebracht op een centrale locatie tijdens de gevechten: de Lindenberg.
Op 28 oktober werd de muurschildering officieel onthuld in bijzijn van burgemeester Bruls van Nijmegen en directeur Teddy Vrijmoet van cultuurhuis Lindenberg.
Operatie Market Garden: ontwerpproces
Market Garden was een complexe operatie gebeurtenis met ingrijpende gevolgen voor de stad Nijmegen en haar inwoners. Gedurende vijf dagen was het een enorm chaotische toestand in het centrum, dat veranderde in een enorme vuurzee met een komen en gaan van geallieerden en Duitsers. Ondertussen schuilden de bewoners veelal in de kelders of sloegen op de vlucht.
De vlammenzee en de chaos worden verbeeld in de muurschildering: fragmenten uit de dagboeken zijn vertaald naar illustraties die gepositioneerd zijn in een abstract vlammenpatroon. Inspiratie voor compositie en kleurgebruik werd gevonden in 15e eeuwse verbeelding van de De Sint-Elisabethsvloed (te zien in het Rijksmuseum), waarop ook een ramp is te zien die zich afspeelt in een groot gebied. De illustratiestijl werd geïnspireerd door het iconografisch werk van Gerd Arntz, de Duits-Nederlandse grafisch ontwerper die in de jaren 30 Oostenrijk verliet na de overname door Hitler en in Nederland een van de grondleggers werd van de moderne beeldstatistieken en pictogrammen.
De Brandende Stad
De strijd om Nijmegen en de Waalbruggen tijdens Operatie Market Garden, 17-20 september 1944
Joost Rosendaal & Studio Hartebeest in samenwerking met Erika Manders.
De Waalpaintings, die samen een Nijmeegs muurmuseum vormen, maken onzichtbare stadsgeschiedenis weer zichtbaar. In de schildering van Studio Hartebeest op de Lindenberg staat Operatie Market Garden en de impact daarvan op Nijmegen en de Nijmegenaren centraal. Op basis van dagboekfragmenten, getuigenissen en foto’s is een groot aantal scenes van de strijd tot leven gebracht. In De brandende stad zijn deze bronnen door historicus Joost Rosendaal bij elkaar gebracht. Naast de historische context geeft kunstenaar Gerco Hiddink, in samenwerking met Erika Manders van Waalpaintings, inzicht in de totstandkoming van de muurschildering en de keuzes die zijn gemaakt om nieuw licht te werpen op de gebeurtenissen die in september 1944 in Nijmegen plaatsvonden.
– 144 pagina’s, full color, softcover met flappem
– meer dan 50 dagboekfragmenten en 75 historische foto’s
De Brandende Stad – een meeslepende 3D-beleving
Gebaseerd op de muurschildering en het boek De Brandende Stad werden een aantal dagboekfragmenten door middel van animatie tot leven gebracht in de stijl van de muurschildering. Vervolgens zijn deze animatie ingebed in een 3D omgeving, samen met historisch beeld. De fragmenten zijn ingelezen door Nijmegenaren.